 |
 |
|
 |
|
Pronóminos
Il pronómino es vocábulo cua referan aut ad la partoprendantos en la discurso eventanta (ex. mi, vi) aut ad álichi aut álico mentionita en ecuila discurso (ex., li, los, ecuilos). En Romániço, ci es ses diferanta tipos di pronómino: personisca, reflectiva, posesisca, demonstrativa, relativa, et nedefinitionita.
Pronóminos personisca
En stricta senso, ci es mere ses personisca pronóminos en Romániço:
| mi |
1ma persono singulara |
|
nos |
1ma persono plurala |
| vi |
2ma persono singulara |
|
vos |
2ma persono plurala |
| li/lo |
3ma persono singulara |
|
los |
3ma persono plurala |
Los desideranta je expreser plu alta grado di familiaritio aut anticuesca saporo parlante ad unua persono (ex., ad familiano aut íntima amico) potan user la secundaria pronómino ti.
Li et lo referan ad personos et cosos, respective:
| Escue la postalisto consignin la paco? Sic, li consignin lo an hodie matine. |
|
Áltera linguajos divisan la triésima persono secuno sexo. Ecuista diviso ne es necesa en Romániço, mas es traductébila per la secundaria pronóminos ili (másculo) et eli (fémino):
| Escue la postalisto consignin la paco? Sic, ili consignin lo an hodie matine. |
| ili dicin che eli dicin... |
|
Mas sive oni usan li, lo, ili, sive eli, la pluralo omnacase es los.
Omna ecuista pronóminos referan ad entos specifichita, mas ci es anche du pronóminos en Romániço por referer ad diferanta tipos di entos nespecifichita. La unuésima ecustos es oni, usata por referer ad nespecifichita persono aut personos generale:
| Cui dicin ecuilo ad vi? ‘Oni’. ‘Oni’ multe parlan, no? Sic ya ... sic ya. |
| Oni ne custume aplaudan la tenoro pro clarifer sia voço. |
| Oni potan gluter pint de sánguino ante malatecer. |
|
La duésima es id, usata por referer ad nespecifichita coso aut circumstantio, cuale la tempo: id pluvan; id semblan ad mi che…
Pronóminos reflectiva
Pronómino cua referan ad la subjecto di propositiono nominijezan reflectiva. En Romániço, ecuisto es la metípsima cam la pronóminos personisca — eccepte ecuilos di la “triésima persono” (li, lo, los), omna cua usan si:
| Mi vúlnerin mi hodie. |
| Vi vúlnerin vi hodie. |
| Nos vúlnerin nos hodie. |
| Eli vúlnerin si hodie. |
| Los vúlnerin si hodie. |
Se oni vol usan pronómino áltera cam si en la última du exemplos, lo vol signífican che la subjectos vúlnerin álichi áltera, ne si ipsa:
| Eli vúlnerin eli hodie. |
|
(persono vúlnerin áltero) |
| Los vúlnerin los hodie. |
|
(grupo vúlnerin áltero) |
Mémores che si referan mere ad la subjecto di la propositiono en cua li es ponita, cua ne sempre es la çhefa propositiono di la fraso.
| Eli vidin che ili vúlnerin ili. |
|
(ili vúlnerin áltero) |
| Eli vidin che ili vúlnerin si. |
|
(ili vúlnerin si ipsa) |
| Eli vidin ili vulnerer si.* |
|
|
| Eli vidin ili vulneranta je si.* |
|
|
* Infinitivo aut participio cun complemento ecuivalan ad aparta propositiono.
Pronóminos posesisca
Posesisca pronóminos monstrationan cuo apertinan ad cua, et en Romániço es mere la pronóminos personisca cun adjectivisca -a adjuntita ad los:
| Mia Deo! Lo es plena de stelos! |
| Cuo es tia mando, mia maestro? |
| Via mulieros, mi volitionan comprer via mulieros. Vendes ad mi via filiisos! |
| Nuli moves si aut mi rásicun elia tota maschilajo! |
| Ili mangin ilia fígato cun fabos et agradábila Chianti. |
| Ili mangin sia fígato cun fabos et agradábila Chianti. |
| Revolutiono es sempre lejasca en la unuésima persono, cuale “nosa revolutiono”. Id es mere en la triésima persono — losa revolutiono — che lo es nelejasca. |
| Ecuila vos sufiçante fortunosa haber incore vosa vivos, prendes los cun vos! Mas lases la membros cua vos perdin; los jam apertinan ad mi. |
Pronóminos demonstrativa
Romániço haban du demonstrativa pronóminos, cua oni usan por indicher referato secuno loa proximitio:
| ecuista parva porcucio (hic) |
| ecuila parva porcucio (ilác) |
Oni potan user amba vocábulos sine-cambie cuomo pronóminos por la substantivos ad cua los referan:
| Ecce la du parva porcucios! Ecuista vadin ad mercato. Ecuila restin focare. |
Transformite ad reala substantivos (per adjunto je -o ad sia radiços), los signífican ne mere “ecuista/ecuila coso” mas “ecuista/ecuila afaro aut facto”.
| Ecuista vadin ad mercato, et ecuisto plaçan ad mi, mas ecuila restin focare, et ecuilo iracifan mi. |
Pronóminos relativa & cuestionisca
Relativa pronóminos referan ad persono aut coso expresita aut implícita en áltera propositiono:
| Incontres la hómino cua incontrin Andy Griffith! |
| Incontres la sóriço cua incontrin Andy Griffith! |
| Mi ne audin cuo la hómino cua incontrin Andy Griffith dicin. |
| Mi ne audin, cuel perturbin mi. |
Oni potan user relativa pronóminos en Romániço anche cuomo cuestionisca pronóminos:
| Cui incontrin Andy Griffith? |
| Cui es la hómino cua incontrin Andy Griffith? |
| Cuo la hómino cua incontrin Andy Griffith dicin? |
Cuestionisca pronóminos generale ponezan unuésima en fraso, mas ultre ecuisto la vocabul-órdino di fraso en Romániço ne altereçan post che oni transforman la fraso ad cuestiono:
| Cui Andy Griffith insultin? |
|
(Andy Griffith insultin álichi) |
| Cui insultin Andy Griffith? |
|
(Álichi insultin Andy Griffith) |
Pronóminos nedefinitionita
Nedefinitionita pronóminos es los cua ne referan ad particulara persono aut coso. Cuale omna vocábulos en Romániço, los potan cambier ad áltera categorío di gramático per cambier losa finajo:
| álica |
|
neconoçata, specifichita aut ne |
| álichi |
|
álica individuo |
| álico |
|
álica coso, afaro, facto |
| áliche |
|
en álica manero |
| |
| nula |
|
exclusanta je omna persono, coso, aut afaro |
| nuli |
|
nula individuo |
| nulo |
|
nula coso, afaro, facto |
| nule |
|
en nula manero |
| |
| omna |
|
exclusanta je nula membro di grupo |
| omni |
|
omna individuo |
| omno |
|
omna coso, afaro, facto |
| omne |
|
en omna manero |
Et tale pluse.
|
 |
| |